افزایش نگران کننده شوری منابع آب و خاک

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، بهمن یارقلی، عضو هیئت علمی و رئیس بخش آبیاری و زهکشی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی با اشاره به گسترش شوری منابع آب و خاک در کشور، تصریح کرد: حدود ۷۵ درصد منابع آب زیرزمینی و ۵۵ درصد منابع آب سطحی ایران دارای روند شوری هستند.

وی با بیان اینکه بیش از ۱۰ میلیون هکتار از اراضی کشاورزی کشور تحت تأثیر روند شوری منابع آب است، گفت: تداوم این روند می‌تواند به یکی از مهم‌ترین تهدیدهای امنیت غذایی ایران تبدیل شود.

این پژوهشگر موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی افزود: در حال حاضر بخش مهمی از رودخانه‌ها و آبخوان‌های کشور حتی از منظر مصارف کشاورزی نیز دارای درجات مختلفی از شوری هستند و این مسئله محدودیت‌های قابل توجهی را برای تولید پایدار محصولات کشاورزی ایجاد کرده است.

وی با اشاره به نتایج پژوهش های انجام شده در این زمینه اظهار داشت: روند افزایش شوری در کشورهای هند و پاکستان سرعت و گسترش بیشتری دارد اما در کشور ما نیز مناطق متعددی تنش شوری تجربه می‌کنند.

یارقلی افزود: بخش‌های وسیعی از مناطق مرکزی، جنوب، جنوب شرق و شرق کشور در معرض شوری منابع آب قرار دارند و وضعیت در استان‌هایی مانند کرمان، یزد، اصفهان، خوزستان و فارس از شدت بیشتری برخوردار است.

وی تصریح کرد: بر اساس آمار دفتر خاک وزارت جهاد کشاورزی ه جز استان‌های شمالی کشور و برخی استان‌های غربی واقع در دامنه‌های زاگرس، بخش عمده اراضی کشور با درجات مختلفی از محدودیت شوری مواجه هستند.

رئیس بخش آبیاری و زهکشی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی با تأکید بر این‌که شوری آب و خاک پدیده‌هایی به‌هم‌پیوسته هستند، اظهار کرد: «در کنار شوری آب، شوری خاک نیز به‌عنوان یک معضل مهم، اثرات مخرب شوری را تشدید می‌کند و پیامدهای همزمان این دو پدیده می‌تواند خسارت‌های قابل توجهی برای تولید کشاورزی به همراه داشته باشد.

این پژوهشگر حوزه آب و خاک ادامه داد: «در شرایط کنونی حدود نیمی از کشت‌های آبی کشور با مشکلات ناشی از شوری در درجات مختلف روبه‌رو هستند؛ مسئله‌ای که به‌طور مستقیم از سوءمدیریت منابع آب، به‌ویژه برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی، آبیاری غیر اصولی و رعایت نکردن حقابه‌های زیست‌محیطی تأثیر می‌پذیرد.»

او هشدار داد که در صورت تداوم این روند، علاوه بر پیامدهای زیست‌محیطی، کاهش حاصلخیزی خاک، افت عملکرد محصولات زراعی و باغی و حتی از بین رفتن پوشش گیاهی در بخش‌های مختلف کشور دور از انتظار نخواهد بود.

به گفته یارقلی نتایج تحقیقات نشان می‌دهد با هر واحد افزایش شوری آب، عملکرد گونه‌های حساس به شوری مانند نخود، لوبیا، ذرت، عدس و برخی محصولات مشابه به طور متوسط حدود ۱۵ درصد کاهش می‌یابد.

او افزود: «در محصولات نیمه‌مقاوم به شوری مانند گندم، برنج و چغندرقند نیز هر واحد افزایش شوری آب می‌تواند بیش از ۴ درصد کاهش عملکرد ایجاد کند.»

رئیس بخش آبیاری و زهکشی مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی تأکید کرد: «عملکرد پایین برخی محصولات کشاورزی کشور در مقایسه با میانگین‌های جهانی می‌تواند تا حدی بازتاب تأثیر شوری آب و خاک بر فرآیند تولید باشد.»

یارقلی با بیان این‌که افزایش شوری منابع آب و خاک، سریع‌ترین و مهم‌ترین اثر خود را از طریق کاهش عملکرد محصولات کشاورزی نشان می‌دهد، گفت: «تداوم این روند می‌تواند به کاهش تولید داخلی محصولات غذایی و افزایش وابستگی غذایی کشور منجر شود؛ موضوعی که ضرورت توجه جدی‌تر به مدیریت منابع آب و خاک را دوچندان می‌کند.»