حسین پناهی ؛ شاعری که به تنهایی یک سینما بود!

به گزارش خبرگزاری صدا و سیمای کهگیلویه و بویراحمد و به نقل از گروه وبگردی باشگاه خبرنگاران جوان، «زندگی مجموعه مکرری است پر از امید و تخم مرغ، سوسک و فلسفه و عشق»؛ این تعبیر زنده‌یاد حسین پناهی از زندگی است. 
مردی زاده روستایی در دل کوه‌های سربه‌فلک‌کشیده زاگرس در شهرستان کهگیلویه. شاعر و بازیگری که در ۴۸ سالگی درگذشت، اما با وجود عمر کوتاه خود، آثارش در دنیای شعر و بازیگری هنوز موثر و خاطره‌ساز است.
پناهی از آن دست آدم‌هایی است که نگاهی خاص به مفهوم زندگی داشته و آن را ساده و در عین حال پیچیده در کلامش آورده است. 
شاعری که به تنهایی سینما بود
اگر زندگی حسین پناهی را به صورت دوره‌ای مرور کنید، متوجه روحیه جست‌و‌جوگر و ناآرام او خواهید شد. رفتن به قم و خواندن درس طلبگی، یک‌سال آموزگاری در شوشتر، چند سال اقامت در اهواز و تجربه کار‌های مختلف، بازگشت به زادگاهش دژکوه و بعد هم کوچ به تهران و ورود به دنیای تئاتر، نویسندگی، شاعری و دکلمه. بازیگری او نیز متفاوت از دیگران و به نوعی با شاعرانگی درآمیخته بود. رسول یونان، شاعر و نمایشنامه‌نویس درباره حسین پناهی گفته است: «هیچ و هرگز حسین پناهی به خاطر نقش‌هایی که اجرا کرد مشهور نشد بلکه این نقش‌ها به خاطر بازی او جلب توجه می‌کردند. حسین پناهی شعر و سینما را در هم آمیخت و هنر بازیگری‌اش را ارتقا بخشید. او به تنهایی یک سینما بود. یک سینمای تک نفره.»

اشعاری که به نام پناهی جعل می‌شود
«به وقت گرینویچ»، «افلاطون کنار بخاری»، «سال‌هاست که مرده‌ام»، «جهان زیرسیگاری من است» و «کابوس‌های روسی» بخش کوچکی از کتاب‌های شعر حسین پناهی است. شاید تعدد آثار او در شعر باعث شده است برخی از نام او سوءاستفاده کنند و نام حسین پناهی را پای اشعار زیادی ببینیم که شاعرشان نیست و در واقع جعلی‌اند. دلیل دیگر این جعلیات نیز، شاید کلام ساده و در عین حال پیچیده حسین پناهی باشد. به عنوان مثال، به این شعر حسین پناهی دقت کنید: «نیستیم/ به دنیا می‌آییم/ عکس یک‌نفره می‌گیریم/ بزرگ می‌شویم/ عکس دونفره می‌گیریم/ پیر می‌شویم/ عکس یک‌نفره می‌گیریم/ و بعد دوباره باز نیستیم» در نگاه اول، شاید این شعر ساده به نظر بیاید، اما با کمی دقت می‌توان متوجه جامع بودن و لایه‌های دیگر این شعر شد.
حافظ نفیس را دوست ندارد
زنده‌یاد حسین پناهی زیاد اهل گفت‌و‌گو و مصاحبه نبود. یکی از این معدود مصاحبه‌ها مربوط به ماهنامه «گزارش فیلم» است که در اردیبهشت‌ماه سال ۶۹ انجام شد. پناهی در زمان انجام این مصاحبه، ۳۴ ساله بود و پاسخش به برخی سوالات درباره شاعران و نگاهش به دیگر سوالات، تامل‌برانگیز است. برای مثال او پلنگ صورتی را آن روی سکه اسکندر و مارگارت تاچر و ژان‌پل سارتر می‌داند، می‌گوید مولانا را نمی‌شناسد، خیام را نوع سیاه‌و‌سفید حافظ می‌خواند و درباره حافظ نیز چنین می‌گوید: «حافظ یگانه است، ولی از وقتی شعرهایش چاپ نفیس می‌شود، زیاد خوشم نمی‌آید.»

تأملات فلسفی و عرفانی در جهان حسین پناهی
سیدهادی محقق، نویسنده و کارگردان سینما درباره ویژگی جهان فکری پناهی می‌گوید حسین پناهی در کلام و شیوه زیستن، پیوندی ویژه با پیرامون خود داشت که در تمامی آثارش جاری بود. او مفاهیم دشوار را با نگاهی فلسفی بیان و مخاطب را با لایه‌های عمیق هستی روبه‌رو می‌کرد.
محقق درباره نگاه پناهی به مفهوم مادر تصریح کرد: او در عبارتی مانند «به بهشت نمی‌روم اگر مادرم آنجا نباشد»، مفهومی گسترده را در موجزترین شکل بیان می‌کند که نشان‌دهنده جایگاه فراتر از عاطفه مادر در جهان فکری اوست.
این کارگردان با اشاره به روایت پناهی از مسیر زندگی افزود: او در شعری کوتاه، چرخه زندگی را چنین تصویر می‌کند: میزی برای کار، کاری برای تخت، تختی برای خواب، خوابی برای جان، جانی برای مرگ، مرگی برای یاد، یادی برای سنگ؛ این بود زندگی ...
محقق گفت: پناهی در نگاه عرفانی خود از شریعت به طریقت می‌رسید و خدا را در نزدیک‌ترین ساحت به انسان می‌دید. این نگاه در آثار او حضوری جدی دارد و بخشی از ظرفیت ادبیات عرفانی ایران را گسترش داده است. کشف لایه‌های جهان شعری حسین پناهی همچنان ادامه دارد و زمان بیشتری لازم است تا ابعاد مختلف شعر و اندیشه او شناخته شود.
او افزود: حسین پناهی به دنبال تجمل و آوازه نبود؛ او در بازیگری، شعر و نوشتن، تصویری متفاوت از زیستن پیش روی مخاطب گذاشت و به همین دلیل آثارش برای نسل‌های تازه خواندنی و قابل تأمل است.
این نویسنده و کارگردان سینما می‌گوید؛ حسین پناهی سال‌هاست از میان ما رفته، اما واژه‌هایی که از دل کوهستان‌های کهگیلویه و بویراحمد برخاستند، همچنان زنده‌اند و با مخاطبان سخن می‌گویند. او نشان داد جغرافیا، اگر با استعداد و نگاه انسانی پیوند بخورد، می‌تواند ادبیاتی بیافریند که مرز‌های زمان و مکان را پشت سر بگذارد. امروز نیز نام حسین پناهی نه فقط در حافظه دوستداران شعر و هنر، که در تاریخ ادبیات معاصر ایران، به‌عنوان نویسنده‌ای برخاسته از کهگیلویه و بویراحمد، ماندگار مانده است.

نگاهی به زندگی و آثار حسین پناهی
حسین پناهی در ششم شهریور ۱۳۳۵ در روستای دژکوه در استان کهگیلویه و بویراحمد زاده شد و اگر ۱۴ مرداد سال ۱۳۸۳ دنیا را ترک نمی‌کرد، امروز شمع تولد ۷۰ سالگی‌اش را فوت می‌کرد.
پناهی پس از اتمام تحصیل در بهبهان به توصیه و خواست پدر برای تحصیل به مدرسه آیت‌الله گلپایگانی رفت و بعد از پایان تحصیلات حوزوی برای ارشاد و راهنمایی مردم به محل زندگی‌اش بازگشت. بعد از چند ماه فعالیت در کسوت روحانی، به تهران مهاجرت کرد و چهار سال در مدرسه هنری آناهیتا درس خواند و دوره بازیگری و نمایشنامه‌نویسی را گذراند.
مسعود جعفری جوزانی، کارگردان درباره این بخش زندگی او گفته است: حسین، کودکی با جثه کوچک و سر بزرگ در دژکوه، پشت سنگ در طبیعت تنگ‌دست به دنیا آمد و همه اسباب‌بازی‌هایش سنگ‌های بیابان بود. نان که در شعر‌های او دیده می‌شود، مفهوم عظیمی از برکت بود و طبیعت تنگ‌دست و دوست‌داشتنی، دلی صاف، آسمانی و بزرگ به او داده بود. با سوالات زیاد به قم برای طلبگی رفت و چند سال درست خواند و با لباس روحانیت به روستا بازگشت، اما حسین که روحی بلندپرواز داشت برایش سخت بود که درس اخلاق به مردم روستا یاد بدهد، پیش ما آمد که حرف بزند و شعر بگوید، اما هر قدمی که گذاشت بیشتر سوال برایش پیش آمد.
حسین پناهی در مقام شاعر کتاب‌های «من و نازی»، «ستاره‌ها»، «چیزی شبیه زندگی»، «بی بی یون»، «سلام خداحافظ»، «سال‌هاست که مرده‌ام»، «افلاطون کنار بخاری»، «نامه‌هایی به آنا»، «دو مرغابی در مه»، «کابوس‌های روسی»، «به وقت گرینویچ» و «نمیدانم ها» را منتشر کرده و علاوه بر اینها سه اثر «سلام خداحافظ»، «ستارها» و «راه با رفیق» با شعر و صدای او منتشر شده است.
پناهی بازیگری را نخست از مجموعه تلویزیونی «محله بهداشت» آغاز کرد. سپس چند نمایش تلویزیونی با استفاده از نمایشنامه‌های خودش ساخت که مدت‌ها در محاق ماند. با پخش نمایش «دو مرغابی در مه» از تلویزیون که علاوه بر نوشتن و کارگردانی خودش نیز درآن بازی می‌کرد، خوش درخشید و با پخش نمایش‌های تلویزیونی دیگرش، طرف توجه مخاطبان خاص قرار گرفت. نمایش‌های «دو مرغابی در مه» و «یک گل و بهار» به دفعات از تلویزیون پخش شد و حسین پناهی در دهه ۶۰ و اوایل دهه ۷۰، یکی از پرکارترین و نوآورترین نویسندگان و کارگردانان تلویزیون بود.
«گذرگاه»، «گال»، «تیرباران»، «هی جو»، «نار و نی»، «در مسیر تندباد»، «ارثیه»، «راز کوکب»، «مهاجران»، «چاووش»، «سایه خیال»، «اوینار»، «هنرپیشه»، «مرد ناتمام»، «روز واقعه»، «آرزوی بزرگ»، «قصه‌های کیش»، «بلوغ»، «مریم مقدس» و «بابا عزیز» از جمله فیلم‌های سینمایی حسین پناهی است. «گرگها»، «آواز مه»، «محله بهداشت»، «بی بی یون»، «روزی روزگاری»، «مثل یک لبخند»، «ایوان مدائن»، «خوابگردها»، «هشت‌بهشت»، «قهرمان کیه»، «امام علی»، «همسایه‌ها»، «آژانس دوستی»، «دزدان مادربزرگ»، «آئینه خیال»، «کوچک جنگلی»، «آشپزباشی»، «روزگار قریب»، «آقا فرمان»، «یحیی و گلابتون»، «شلیک نهایی» و «رعنا» نیز مجموعه‌های تلویزیونی است که او در آنها ایفای نقش کرد.
نامزد سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش مکمل مرد (در مسیر تندباد) در سال ۱۳۶۷، برنده دیپلم افتخار بهترین بازیگر نقش اول مرد (سایه خیال) در سال ۱۳۶۹ و نامزد سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش مکمل مرد (مهاجران) در سال ۱۳۷۱ برخی از افتخارات حسین پناهی است.